Kalkulator wolności finansowej (FIRE)

Czym jest wolność finansowa

Wolność finansowa to moment, w którym Twój majątek pokrywa koszty życia bez konieczności pracy zarobkowej. Nie chodzi o bogactwo ani o luksus, tylko o prostą relację między dwiema liczbami: ile masz odłożone i ile wydajesz. Ktoś, kto wydaje 3000 zł miesięcznie, potrzebuje znacznie mniejszego kapitału niż osoba z wydatkami 12 000 zł, choćby zarabiała dziś dwa razy więcej.

W anglojęzycznym świecie ten sposób myślenia nazywa się FIRE, od financial independence, retire early, czyli niezależność finansowa i wcześniejsze zakończenie pracy. Ruch opiera się na jednym spostrzeżeniu: to nie wysokość zarobków decyduje o tym, kiedy przestaniesz musieć pracować, tylko różnica między tym, co zarabiasz, a tym, co wydajesz. Ta różnica działa dwustronnie. Każda tysiączłotówka mniej w miesięcznym budżecie to jednocześnie tysiąc złotych więcej do odłożenia i o 25 000 zł niższy cel do zebrania.

Warto od razu odróżnić dwa pojęcia, które łatwo pomylić. Poduszka finansowa to rezerwa na trzy do dwunastu miesięcy, trzymana tak, żeby dało się ją wypłacić natychmiast. Chroni przed utratą pracy albo nagłym wydatkiem. Kapitał na wolność finansową liczy się w dziesięcioleciach i musi być zainwestowany, bo przez tak długi czas jego głównym wrogiem przestaje być zła passa na giełdzie, a staje się inflacja.

Liczba FIRE i reguła 4%

Liczba FIRE to kapitał, przy którym możesz przestać pracować. Liczy się ją zaskakująco prosto: roczne wydatki razy 25. Skąd akurat 25? To odwrotność czterech procent. Jeśli w pierwszym roku wypłacasz 4% kapitału, to kapitał musi być dwudziestopięciokrotnie większy od tej wypłaty.

Sama reguła 4% nie wzięła się z niczego. W 1994 roku William Bengen opublikował w Journal of Financial Planning artykuł Determining Withdrawal Rates Using Historical Data, w którym sprawdził na danych historycznych, jaką część portfela można wypłacać co roku, żeby pieniądze wystarczyły na trzydzieści lat niezależnie od tego, w którym momencie ktoś zakończył pracę. Nazwał tę wartość SAFEMAX. Cztery lata później badanie znane jako Trinity Study przetestowało stopy wypłat od 3 do 12 procent na siedemdziesięciu latach notowań amerykańskich akcji i obligacji. Wynik był spójny: przy wypłacie 4% podnoszonej co roku o inflację portfel złożony w połowie z akcji przetrwał trzydzieści lat w 95% badanych okresów, a przy udziale akcji na poziomie 75% w 98%.

Kluczowy szczegół, który często ginie w skrótowych opisach: te 4% dotyczy wyłącznie pierwszego roku. W kolejnych latach podnosisz wypłacaną kwotę o inflację i nie patrzysz na bieżącą wartość portfela. To dlatego reguła w ogóle działa mimo spadków na rynku.

Im wcześniej kończysz pracę, tym ostrożniejsza powinna być stopa wypłaty, bo kapitał musi wytrzymać dłużej niż trzydzieści lat, na których opierały się oryginalne badania. Kalkulator pozwala wpisać własną wartość zamiast domyślnych 4% i od razu pokazuje, jak przesuwa to potrzebną kwotę.

Na ile lat starczy zgromadzony kapitał

Drugie pytanie jest odwrotnością pierwszego i w praktyce zadaje się je częściej. Masz konkretną kwotę i chcesz wiedzieć, ile czasu ona kupuje. Odpowiedź zależy od trzech rzeczy: wysokości wydatków, tego, czy kapitał pracuje, oraz inflacji.

Najprostszy przypadek to pieniądze leżące na koncie bez oprocentowania. Milion złotych przy wydatkach 5000 zł miesięcznie wystarczy na 200 miesięcy, czyli 16 lat i 8 miesięcy. To czyste dzielenie. Problem w tym, że przez te kilkanaście lat ceny nie stoją w miejscu.

Ostatnie wiersze pokazują granicę, o którą chodzi w całym pomyśle wolności finansowej. Gdy zyski przewyższają wypłaty, kapitał przestaje maleć i sam się odtwarza. Wypłata 60 000 zł rocznie z miliona to stopa 6%, więc realny wzrost 5,37% jeszcze nie wystarcza i kapitał powoli topnieje, choć starcza już na 39 lat. Przy tych założeniach granica przebiega w okolicach 1 150 000 zł: powyżej tej kwoty milionowy portfel przestałby się wyczerpywać.

Druga droga do tego samego celu prowadzi przez wydatki. Przy tym samym milionie i realnym zwrocie 5,37% granica wypada w okolicach 4350 zł miesięcznie. Zejście do 3800 zł sprowadza stopę wypłaty wyraźnie poniżej realnego zwrotu i kapitał zaczyna się bronić bez dokładania ani złotówki. To jest sedno reguły 4%: nie chodzi o wysoką stopę zwrotu, tylko o utrzymanie wypłat poniżej tego, co portfel realnie zarabia.

Dlaczego inflacja decyduje o wyniku

Przy horyzoncie kilku miesięcy inflację można pominąć. Przy dwudziestu latach staje się ona najważniejszym czynnikiem w całym rachunku, ważniejszym niż wahania na giełdzie.

Liczy się nie sama stopa zwrotu, tylko różnica między nią a inflacją, nazywana realną stopą zwrotu. Zwrot 5% przy inflacji 2,5% daje realnie około 2,44% rocznie, a nie 2,5%, bo obie wielkości działają w sposób składany. Jeśli zwrot równa się inflacji, kapitał w kategoriach siły nabywczej stoi w miejscu i wynik wychodzi identyczny jak przy zerowych obu wartościach. To dobry sprawdzian intuicji: oprocentowanie samo w sobie nic nie znaczy, dopóki nie porównasz go z tempem wzrostu cen.

Drugim odjęciem od zysku jest podatek. Zryczałtowany podatek od dochodów kapitałowych, znany jako podatek Belki, wynosi 19% i wynika z art. 30a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Obowiązuje w tej wysokości od 2004 roku. Jeśli podajesz stopę zwrotu przed opodatkowaniem, zaznacz odpowiednie pole, a kalkulator obniży zysk o tę stawkę. Zwrot 6% przed podatkiem to niecałe 4,9% po nim, co przy inflacji 2,5% zostawia realnie około 2,3% zamiast 3,4%.

Jeśli chcesz prześledzić, jak inflacja zmieniała wartość pieniądza w przeszłości, przyda się kalkulator inflacji.

Warianty wolności finansowej

Nie każdy dąży do pełnego zaprzestania pracy. W praktyce wykształciło się kilka odmian tego podejścia i każda oznacza inny cel kapitałowy.

• Lean FIRE - skromny budżet i wyraźnie niższy próg wejścia. Przy wydatkach 3000 zł miesięcznie cel to 900 000 zł zamiast półtora miliona.
• Fat FIRE - zachowanie dotychczasowego poziomu życia bez cięć. Wymaga największego kapitału, bo mnożnik działa również w górę.
• Barista FIRE - kapitał pokrywa część wydatków, resztę dokłada lżejsza praca w niepełnym wymiarze. W kalkulatorze wpisz tę kwotę w pole dochodu dodatkowego, a potrzebny kapitał wyraźnie spadnie.
• Coast FIRE - masz już tyle, że sam procent składany dowiezie Cię do celu na emeryturę. Przestajesz dokładać i pracujesz tylko na bieżące wydatki. Sprawdzisz to w trzeciej zakładce, wpisując zero jako miesięczną wpłatę.

Dochód dodatkowy ma większy wpływ, niż się zwykle zakłada. Praca przynosząca 2000 zł miesięcznie obniża potrzebny kapitał o 600 000 zł, bo zmniejsza wypłatę z portfela o 24 000 zł rocznie, a to razy 25 daje właśnie tę kwotę. Kalkulator zakłada, że taki dochód rośnie razem z inflacją.

Jak korzystać z kalkulatora

1. 1 Na ile starczy - podaj zgromadzony kapitał i miesięczne wydatki. Zobaczysz liczbę lat, przybliżoną datę wyczerpania środków i stopę wypłaty porównaną z progiem 4%.
2. 2 Ile potrzebuję - wpisz wydatki i zdecyduj, czy kapitał ma starczyć bezterminowo, czy na konkretną liczbę lat. Wariant bezterminowy liczy kwotę z bezpiecznej stopy wypłaty, wariant na czas określony wyczerpuje kapitał dokładnie na koniec okresu.
3. 3 Kiedy osiągnę - podaj obecny kapitał, miesięczną wpłatę i cel. Przycisk pod polem celu wyliczy go z Twoich wydatków według reguły 4%, żeby nie trzeba było przepisywać wyniku ręcznie.
4. 4 Założenia pod zakładkami działają we wszystkich trzech trybach. Zacznij od zwrotu zero i podnoś go stopniowo, żeby zobaczyć, ile naprawdę zmienia w wyniku.

Fazę zbierania kapitału możesz prześledzić dokładniej w kalkulatorze procentu składanego, a jeśli część pieniędzy trzymasz w bezpieczniejszych instrumentach, przyda się kalkulator obligacji skarbowych.

Czego kalkulator nie pokazuje

Każda symulacja przyjmuje stałe założenia, a rzeczywistość ich nie respektuje. Warto znać granice tego rachunku.

Kalkulator nie uwzględnia też emerytury z ZUS, bo jej wysokość zależy od stażu pracy i zgromadzonego kapitału składkowego, a nie od tego rachunku. Jeśli spodziewasz się takiego świadczenia, potraktuj je jako dochód dodatkowy od momentu, w którym zacznie Ci przysługiwać. Podobnie nie liczymy tu podatków innych niż podatek od zysków kapitałowych ani opłat pobieranych przez instytucje finansowe.

Najczęściej zadawane pytania